Depremin yaraları bilimle sarılıyor: Bölge üniversitelerinden tarihi katkı

6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından deprem bölgesindeki üniversiteler, bilimsel üretim ve sosyal sorumluluk çalışmalarıyla yaraların sarılmasına katkı sunmayı sürdürüyor. “Asrın felaketi” sonrası eğitim-öğretimi kesintisiz devam ettiren 11 ildeki 18 devlet ve vakıf üniversitesi, 2025 yılında toplam 13 bin 364 ulusal ve uluslararası bilimsel yayın üretirken; ilk yardım, deprem farkındalığı, hijyen, anne-çocuk destek programları ve teknoloji temelli projelerle de bilimi toplumla buluşturdu.

Üniversiteler bilimsel yayınların yanı sıra ilk yardım eğitimlerinden deprem farkındalığına, hijyen ve gıda güvenliğinden anne ve çocuk destek programlarına, yapay zekadan dijital oyunlara pek çok alanda sosyal sorumluluk projelerini de hayata geçirdi. Bölgedeki üniversitelerin öne çıkan çalışmaları ve etkinliklerinden bazıları şöyle:

"Son bir yılda 2 bin 718 ulusal ve uluslararası bilimsel yayın üretilen Harran Üniversitesinde, depremlerden önce yer altında meydana gelen elektriksel değişimlerin izlenmesi, bu yolla deprem öncüllerinin belirlenmesi ve elde edilen veriler temelinde bir deprem erken uyarı sistemi altyapısı oluşturulması amacıyla 'Yerelektrik Değişimlerin Analizi ile Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) İzleme ve Deprem Erken Uyarı Sistemi Araştırması'” projesi geliştirildi.

Adıyaman Üniversitesi tarafından geliştirilen “Görüş Ötesindeki Canlıların Lazer ve Ses Sinyalleri Kullanarak Yapay Zeka ile Tespiti” projesiyle, görüş alanı dışında kalan canlıların ve nesnelerin, lazer ve ses sinyalleriyle belirlenmesi; özel olarak kurulan laboratuvar ortamında elde edilen verilerin yapay zeka destekli analizlerle değerlendirilmesi ve canlıların varlığı, duruşu ile yönünün yüksek doğrulukla tespit edilmesi amaçlanıyor.

2025 yılında 1778 yayın üreten ve 71 çalışmaya patent alan Fırat Üniversitesi koordinasyonunda Kahramanmaraş merkezli depremlerin Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB) istihdam ve üretim üzerindeki etkileri incelendi.

Adıyaman, Hatay, Malatya ve Kahramanmaraş’taki OSB’lerde yapılan saha çalışmalarından elde edilen verilerin değerlendirildiği çalışmada, “Bu bölgelerde kurulacak yaşam ve sosyal alanların işgücü teminini kolaylaştıracağı; meslek liseleri ve üniversitelerin teknik ön lisans programlarının işgücü ihtiyacında önemli rol oynayacağı; istihdam politikalarının sanayi bölgeleriyle iş birliği içinde yürütülmesinin daha etkili olacağı ve sanayi bölgelerinin sektörel alanlar şeklinde örgütlenmesinin lojistik fayda sağlayacağı” tespitleri yapıldı.

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi ile Hatay Büyükşehir Belediyesi ile iş birliğinde “Aile Yılı” kapsamında “Aile Üniversitesi” kuruldu. “Aile ile büyüyen, birlikte güçlenen Hatay” sloganıyla başlatılan proje kapsamında; anne, baba, çocuk ve aile büyüklerine fakültelerde uzman akademisyenler tarafından eğitimler verildi.

Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi'nde, “Umut Temelli Psiko Eğitim Programının Deprem Yaşamış Ergenlerin Umut ve Deprem Sonrası Travma Düzeylerine Etkisi”, “06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Öncesi ve Sonrası Toplanma Alanlarının Coğrafi Analizi Ve Deprem Park Önerisi: Antakya ve Çevresi”, “Depremzede Bireylerde Mutluluk Korkusu ve Bilişsel Çarpıtma Arasındaki İlişkide Psikolojik Sağlamlığın Aracı Rolü”, “Deprem Felaketi Sonrası Hatay’da Görev Yapan Öğretmenlerin Kaygı Düzeylerinin İncelenmesi”, “6 Şubat Depremi Sonrası Kent Merkezinden Kırsal Alanlara Yapılan Göç: Hatay Örneği” gibi konularda birçok akademik tez yazıldı.

“Afet Sonrası Rehabilitasyon ve Yeniden Yapılanma Projesi” ile İskenderun Teknik Üniversitesinde yürütülen çalışmalar kapsamında, deprem sonrası Hatay’da toplumsal, çevresel ve ekonomik iyileşmeye katkı sunmaya yönelik gönüllülük temelli uygulamalar geliştirildi. Çalışma kapsamında, tarım alanlarının rehabilitasyonu, çocuklara yönelik yeşil alan ve öğrenme mekanları tasarımı ile konteyner atıklarının geri dönüştürülerek sosyal alanlara kazandırılmasına yönelik sürdürülebilir çözümler üretildi.

Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nde yürütülen sosyal sorumluluk çalışmaları kapsamında, 6 Şubat depremlerinin gençler üzerindeki etkilerini azaltmayı amaçlayan “Gençlik Gelişim Akademisi” ile gençleri dijital oyun sektörüne hazırlamayı hedefleyen “Dijital Oyun Geliştirme Akademisi (DOGA)” hayata geçirildi.

Gaziantep Üniversitesi (GAÜN) Nurdağı MYO, depremde hasar görmüş atıl tarım alet ve makinelerinin tarım teknolojileriyle donatarak eğitim ve uygulama amaçlı yeniden kullanıma kazandırdı. Üniversite, “Atık Antep Fıstığı Kabuğundan Nanolif veya Nano Parçacık Tabanlı Biyoaktif Gıda Ambalaj Malzemesi Üretim Yöntemi” ile patent aldı.

Üniversite hocaları ve öğrencileri “GAÜN Çocuklar için Yollarda” etkinliği düzenleyerek, uluslararası öğrencilerin de katılımıyla il genelinde birçok ilkokulu ziyaret ederek çocuklarla buluştu. Gönüllü üniversite öğrencileriyle ilköğretim öğrencilerinin bir araya geldiği bu organizasyonlarda havacılık, beden eğitimi, ağız ve diş sağlığı, tiyatro gösterileri, yüz boyama etkinlikleri ve sokak oyunları gibi pek çok farklı alanda uygulama yapıldı. 

Depreme yönelik birçok çalıştay gerçekleştiren Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, geçen yıl “Bilim Kafe” kapsamında gerçekleştirdiği dokuz etkinlikle yüzlerce vatandaşa ulaştı. Üniversite, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda su kaynaklarının etkin yönetimine, çevresel etkilerin azaltılmasına ve yeşil kampüs politikalarının güçlendirilmesine yönelik çalışmalarının somut bir göstergesi olarak bağımsız bir denetim kuruluşu tarafından “Dünya’nın İlk Su Ayak İzi Belgeli Üniversitesi” ünvanını kazandı. Üniversite, enerji verimliliği, atık yönetimi ve sera gazı emisyonu azaltımı gibi alanlarda sürdürdüğü çevresel sorumluluk projeleriyle ve su yönetimi alanındaki başarılarıyla ön plana çıktı.

Bilim iletişimi ile halkla kucaklaştılar

Yükseköğretim Kurulu öncülüğünde, üniversitelerde üretilen bilginin toplumla buluşmasını ve yaygınlaşmasını sağlamaya yönelik, geçtiğimiz yıl hayata geçirilen Bilim İletişimi Ofisleri (BİO) kapsamında da deprem bölgesinde birçok etkinlik gerçekleştirildi.

Geçtiğimiz yıl bin 413 bilimsel yayına imza atan Çukurova Üniversitesi'nde son bir yılda, bilimi toplumla buluşturan 24 etkinlik düzenlendi. “Toplumsal Düşünce ve İslam Paneli”, “Dünya Toprak Günü - Sağlıklı Şehirler İçin Sağlıklı Topraklar”, “Meme Kanseri Farkındalık Etkinliği”, “Matematik Eğitiminde Dijital Eğitsel Oyun Tasarımı ve Yapay Zeka ile Yenilikçi Uygulamalar”, “Bir Damla Su Bir Dünya Hayat”, “Hijyen ve Gıda Güvenliği” gibi birçok farklı alanda gerçekleştirilen bilim kafelerle, bölgede yaklaşık 18 bin kişiye ulaşıldı.

Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesinde, Ulusal Halk Sağlığı Takımı öncülüğünde birçok ilde gerçekleştirilen “Deprem Farkındalığı ve Psikolojik Boyutu” saha etkinlikleri düzenlendi. AFAD gönüllülerinin de katılımıyla, deprem öncesinde, deprem sırasında ve sonrasında yapılması gerekenler anlatıldı; bilgilendirici broşürler dağıtılarak enkaz alanlarında kullanılan araç ve ekipmanlar tanıtıldı, uygulamalı olarak deneyimlenmesi sağlandı.

Hasan Kalyoncu Üniversitesi'nde, arama kurtarma çalışmalarında şebekeye bağlanarak 12-13 saat kesintisiz uçuş sağlayan, kendi güç istasyonuyla 72 saat, şebekeye bağlı olarak ise kesintisi olmadan 6-7 saat görev yapabilen “Yapay Zeka Tabanlı Güç Hatlı İletişim Altyapısına Sahip Kablolu Drone Yazılım ve Donanımlarının Geliştirilmesi” projesi hayata geçirildi.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi'nde, “6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Deprem Atıklarının Sürdürülebilir Yapı Malzemelerine Dönüştürülmesi ile Ekonomik ve Çevresel Katkı Sağlanması”, “Konteyner Kentlerde Yaşayan Depremzedelerin Deprem Sonrası Travma Düzeyleri ve Yaşam Kalitesi” ve “Deprem Atıklarının Sürdürülebilir Projesi” gibi sosyal sorumluluk çalışmalarıyla topluma katkı sunulmaya devam ediliyor.

Kilis 7 Aralık Üniversitesi'nde son bir yılda 307 bilimsel yayın üretilirken Malatya İnönü Üniversitesi'nde bin 193 ulusal ve uluslararası makale yayımlandı. İnönü Üniversitesi bünyesinde geliştirilen “Sürdürülebilir Kampüs İçin Geri Dönüştürülmüş Beton Yol Elemanları” projesi, deprem enkaz atıklarının yeniden kullanılabilir hale getirilmesini sağladı.

Malatya Turgut Özal Üniversitesi'nde, depremin etkilerine yönelik sosyal sorumluluk projeleri devam ediyor. Üniversite tarafından gerçekleştirilen “Yıkımın Ardında: Umut ve Dayanışma Söyleşisi” etkinlikleri kapsamında, depremlerden etkilenen kadınların psikososyal iyilik hallerinin desteklenmesine yönelik çalışmalar yapılıyor. Gerçekleştirilen etkinliklerle, dayanışma duygusunun güçlendirilmesi ve deprem sonrası farkındalığın artırılması sağlanıyor.

2025 yılında 914 bilimsel yayına imza atılan Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi'nde, Mersin Üniversitesi yürütücülüğünde, Gazi Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi iş birliğiyle “Anne Çocuk Destek Programı (AÇDEP)” hayata geçirildi. AÇDEP kapsamında, depremden etkilenen annelere yönelik oturumlar ile çocuklarla yapılan etkinliklerden oluşan özel bir program uygulanarak her oturumda annelere özel kitaplar dağıtıldı.

Sanko Üniversitesinde “Gaziantep Tomurcukları Projesi” hayata geçirildi. Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen Gaziantep’teki çocuklara yönelik geliştirilen projeyle, ebeveynlerini kaybetmiş çocuklar ile tedavi altında olan ebeveynlerinin yanında refakatçi olarak kalan çocukların tespit edilmesi ve bu çocukların sağlık, eğitim ve psikososyal açıdan değerlendirilerek desteklenmesi hedefleniyor.

Dicle Üniversitesi'nde de 2025 yılında bin 331 ulusal ve uluslararası bilimsel yayın yapıldı. (İLKHA)