Singapur’dan beyin yaşlanmasına karşı yeni keşif

Bilim dergisi Science Advances’ta yayımlanan çalışmada, “cyclin D-binding myb-like transcription factor 1” (DMTF1) adı verilen bir transkripsiyon faktörüne odaklanıldı. Transkripsiyon faktörleri, genlerin ne zaman ve nasıl aktifleşeceğini kontrol ederek hücrelerin doğru şekilde işlev görmesini sağlıyor.

Araştırmacılar, DMTF1’in beyin yaşlandıkça sinir kök hücrelerinin aktif kalmasında kilit bir rol oynadığını tespit etti. Çalışma, NUS Medicine Fizyoloji Bölümü ve Sağlıklı Uzun Yaşam Çeviri Araştırmaları Programı’ndan Yardımcı Doçent Ong Sek Tong Derrick liderliğinde yürütülürken, Dr. Liang Yajing çalışmanın ilk yazarı oldu.

Ekip, sinir kök hücrelerinin yaşlanmayla birlikte neden yenilenme yeteneğini kaybettiğini ve bu sürecin tersine çevrilip çevrilemeyeceğini anlamayı amaçladı. Araştırmada özellikle, hücre bölünmesiyle birlikte kısalan ve yaşlanmanın biyolojik göstergelerinden biri olarak kabul edilen telomer hasarı ile DMTF1 arasındaki ilişki incelendi.

Bilim insanları, “yaşlanmış” sinir kök hücrelerinde DMTF1 seviyelerinin belirgin şekilde azaldığını gözlemledi. En dikkat çekici bulgulardan biri ise, yalnızca DMTF1’in yeniden aktive edilmesinin bile hücrelerin yenilenme kapasitesini geri kazandırmaya yetmesi oldu. Bu durum, DMTF1’i yaşlanan beyinde sinir kök hücre işlevini korumaya yönelik potansiyel bir tedavi hedefi haline getiriyor.

Çalışma ayrıca DMTF1’in, Arid2 ve Ss18 adlı yardımcı genleri düzenleyerek DNA’nın daha erişilebilir hale gelmesini sağladığını ve hücre büyümesini destekleyen genlerin aktifleşmesine katkıda bulunduğunu ortaya koydu. Bu yardımcı genlerin düzgün çalışmaması durumunda, sinir kök hücrelerinin kendini yenileme yeteneğini kaybettiği belirtildi.

Yardımcı Doçent Ong Sek Tong Derrick “Sinir kök hücrelerinin yenilenme yetisinin bozulması uzun süredir nörolojik yaşlanmayla ilişkilendiriliyor. Bu durum, öğrenme ve hafıza için gerekli yeni hücrelerin oluşumunu engelliyor. Mekanizmaların daha iyi anlaşılması, yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi incelemek için güçlü bir temel sunuyor.” dedi.

Araştırma bulguları, DMTF1’in ifade düzeyini ya da aktivitesini artırmaya yönelik yaklaşımların, yaşlanmaya bağlı sinir kök hücre işlev kaybını geciktirme veya tersine çevirme potansiyeline sahip olabileceğini gösteriyor. Şu ana kadarki sonuçlar ağırlıklı olarak laboratuvar ortamındaki deneylere dayanırken, ekip gelecekte DMTF1 düzeylerinin artırılmasının, beyin tümörü riskini yükseltmeden öğrenme ve hafıza üzerinde olumlu etkiler sağlayıp sağlamayacağını incelemeyi planlıyor.

Uzun vadeli hedefin, DMTF1’in ifade ve aktivitesini artırabilecek küçük moleküller geliştirmek olduğunu belirten Dr. Liang Yajing “Bu çalışma henüz erken aşamada olsa da, yaşlanmayla ilişkili moleküler değişimlerin sinir kök hücre davranışını nasıl etkilediğini anlamak için bir çerçeve sunuyor ve gelecekte etkili tedavilerin geliştirilmesine yol gösterebilir.” ifadelerini kullandı. (İLKHA)