TikTok’un algoritmik manipülasyonu mercek altında

Komisyonun incelemesi; TikTok’un özellikle “sonsuz kaydırma” (infinite scroll) mekanizmasıyla kullanıcıları durmaksızın yeni içerikle ödüllendiren tasarımının, bireyleri adeta bilinçsiz bir kullanım döngüsüne sürüklediğini ortaya koydu. Raporda, bu sistemin kullanıcıları “otopilot moduna” sokarak bağımlılık benzeri davranışlara ittiği vurgulandı.

Avrupa Komisyonu Teknoloji Egemenliği, Güvenlik ve Demokrasi’den sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, sert ifadeler kullandı:

“Dijital Hizmetler Yasası, platformları kullanıcıları üzerindeki etkilerden sorumlu tutar. Avrupa’da çocuklarımızı ve vatandaşlarımızı korumak için mevzuatımızı kararlılıkla uygularız.”

Komisyon, TikTok’un uygulama tasarımını köklü biçimde değiştirmemesi halinde, ana şirket ByteDance’in küresel cirosunun %6’sına kadar para cezası ile karşılaşabileceğini bildirdi. ByteDance’in geçen yıl gelirinin 186 milyar dolara ulaşmasının beklendiği düşünüldüğünde, olası cezanın boyutu da devasa olabilir.

TikTok cephesi ise suçlamaları reddederek agresif bir savunma yaptı. Şirket sözcüsü, Komisyon’un tespitlerini:

“Kategorik olarak yanlış”

“Tamamen dayanaksız”

şeklinde nitelendirdi ve karara karşı tüm hukuki yolların kullanılacağını açıkladı.

İtalya’daki Fondazione SERICS’ten araştırmacı Cecilia Isola’ya göre TikTok’un bugüne kadar uyguladığı ekran süresi sınırları gibi önlemler, Komisyon nezdinde ikna edici bulunmuş değil. Isola, sürecin uzun sürebileceğini, itiraz ve temyiz aşamalarının bir yılı aşkın zaman alabileceğini belirtti.

Uzmanlara göre soruşturmanın sonucu yalnızca tek bir özellik değişikliğiyle sınırlı kalmayabilir. Avrupa’da sunulan TikTok ürününün köklü biçimde farklılaşması gündeme gelebilir.

Avustralya Curtin Üniversitesi’nden internet çalışmaları profesörü Tama Leaver, platformun zaten parçalanma sürecine girdiğini savunarak “Artık tek bir TikTok yok. ABD yatırımcılarının devreye girdiği anlaşmadan sonra platform fiilen bölündü.” ifadelerini kullandı.

Leaver’a göre ABD versiyonu, küresel TikTok’tan yalnızca küçük farklarla değil, temel işleyiş mantığı açısından bile ciddi biçimde ayrışacak.

Londra Ekonomi Okulu’ndan sosyal medya araştırmacısı Carolina Are ise kararın küresel domino etkisi oluşturabileceğini belirtti. Are, platformların kullanıcılar üzerindeki etkilerini sorgulamak zorunda kalacağını vurgulayarak “TikTok itiraz edebilir, ancak bu karar bir emsal oluşturur.” şeklinde konuştu.

Are’a göre özellikle çocukların çevrim içi güvenliği konusundaki endişelerin merkezinde, bağımlılık üreten tasarım modelleri bulunuyor. Üstelik sorun yalnızca gençleri değil, ileri yaş gruplarını da etkiliyor.

Uzmanlar, davayı Dijital Hizmetler Yasası’nın gücünü test edecek yüksek etkili bir eşik olarak değerlendiriyor. Sürecin yalnızca TikTok’u değil, önümüzdeki yıllarda tüm çevrim içi platformların tasarım anlayışını kökten değiştirebileceği ifade ediliyor. (İLKHA)